Blijf op de hoogte


Notariaat: een achterhaalde prijsreglementering  

De gereglementeerde tarieven van notarissen, die voor het laatst in 1980 werden herzien, houden geen rekening met de maatschappelijke evolutie van de notariële activiteit. De vergoeding voor notariële akten is dan ook niet langer in overeenstemming met de onderliggende kosten. De honoraria van notarissen voor verkooptransacties van onroerend goed gingen sneller de hoogte in dan de totale inflatie als gevolg van de sterke stijging van de vastgoedprijzen en de toename van het aantal transacties.

383284 cropped anonymous business woman checking agreement before signing%20avec%20logo 0fb6b0 large 1616751365

Notarissen zijn zowel openbare functionarissen als dienstverleners in het kader van een vrij beroep. Zij vormen een zeer specifieke sector, die in België sterk gereguleerd is en die zowel voor ondernemingen als voor particulieren een essentiële economische rol speelt, bijvoorbeeld bij vastgoedtransacties, vermogensbeheer of de oprichting/overdracht van vennootschappen.

 

Het goed functioneren van deze sector zou daarom een positief effect moeten hebben op de hele economie.

 

Daarom heeft het Prijzenobservatorium de notariële sector in België bestudeerd om een stand van zaken op te maken van de situatie, zowel vanuit reglementair als financieel oogpunt.

Verouderde tarieven

De voornaamste activiteit van de notaris is het verlijden van authentieke akten, waarop hij een wettelijk monopolie heeft. Voor de meeste diensten rekenen notarissen gereglementeerde honoraria aan die in het KB van 16 december 1950 werden vastgelegd en dit zowel voor de meeste authentieke akten als voor andere prestaties en formaliteiten in verband met akten.

Die tarieven werden echter voor het laatst herzien in 1980 en houden dus geen rekening met de maatschappelijke evolutie van de notariële activiteit. Sindsdien hebben informatisering, administratieve vereenvoudiging en dematerialisatie van uitwisselingen de notarissen in staat gesteld hun productiviteit te verhogen. Maar er waren ook extra investeringskosten nodig om die informatisering door te voeren. Bovendien zijn de taken van de notarissen uitgebreider en ingewikkelder geworden, vooral door de toenemende complexiteit van de wetgeving en de talrijke bijkomende verplichtingen.

 

Evolutie van de honoraria in het kader van akten voor de verkoop van onroerende goederen

In het kader van de gereglementeerde akten heeft het Prijzenobservatorium de ontwikkeling geanalyseerd van de honoraria van notarissen voor akten van verkoop van onroerend goed bij onderlinge overeenkomst tussen 2000 en 2019.

Deze ontwikkeling is geschat aan de hand van een indicator die is gebaseerd op het aantal onroerendgoedtransacties voor drie soorten woningen (gewoon woonhuis, villa's en appartementen) en de ontwikkeling van de prijzen van die woningen (op basis van drie reeksen onroerendgoedprijzen, namelijk lage, mediane en hoge prijzen).

Ondanks het feit dat honoraria voor dat soort akten evenredig en degressief zijn, wat leidt tot een meer gematigde stijging van het bedrag van de honoraria wanneer de vastgoedprijzen toenemen, blijkt dus dat de honoraria per verkoopakte van residentieel vastgoed (+49,2 %) sneller zijn gestegen dan de gezondheidsindex (+41,9 %), als gevolg van de sterke stijging van de vastgoedprijzen. Bovendien is het aantal transacties (+45,7 %) sneller gestegen dan het aantal notarissen (+31,1 %), wat geleid heeft tot een toename van het aantal verkoopakten per notaris. De stijging van de honoraria die notarissen ontvangen in het kader van verkoopakten van residentieel vastgoed, is dus het resultaat van zowel een stijging van de vastgoedprijzen (prijseffect) als een stijging van het aantal transacties (volume-effect), hetzij een toename van 65,9 % tussen 2000 en 2019. 

 

Voor sommige authentieke akten zijn de notarishonoraria niet gereglementeerd, omdat die authentieke akten op het moment van de prijsreglementering van 1950 nog niet bestonden. Dat is bijvoorbeeld het geval voor akten over de fusie van vennootschappen of akten tot wijziging van het huwelijksstelsel. De honoraria voor die akten kunnen dus vrij worden vastgesteld tussen de notaris en zijn cliënt. Dat geldt ook voor bepaalde juridische diensten, waar sprake kan zijn van concurrentie met andere beroepsgroepen (bijvoorbeeld advocaten, erfrechtplanners en vastgoedmakelaars).

 

Naast de honoraria van de notaris moet de burger ook administratiekosten en diverse belastingen betalen. Die administratiekosten dekken de uitgaven bij verschillende overheidsdiensten, maar ook algemene kosten in verband met de werking van het notariskantoor. Die kunnen voor eenzelfde soort dienst dan ook variëren van de ene notaris tot de andere. De Ombudsdienst voor het notariaat stelt het gebrek aan doorzichtigheid van en controle op die kosten aan de kaak.  

Gebrek aan transparantie voor niet-gereglementeerde activiteiten

Naast het verlijden van authentieke akten levert de notaris eveneens juridische diensten. Sommige van die diensten worden ook aangeboden door andere marktspelers, zoals advocaten, erfrechtplanners en vastgoedmakelaars. Een zekere concurrentie kan hier dus spelen (met name voor erfenisaangifte, vastgoedbemiddeling, scheiding met wederzijdse toestemming, gezinsbemiddeling).

 

Uit de praktijk blijkt dat de consument vaak een beroep doet op een notaris in gevallen waarbij diens tussenkomst niet vereist is, vanwege zijn kennis van diverse juridische domeinen en/of kennis van de familiale, patrimoniale of andere situatie van zijn cliënten.

 

Ook kan het gedrag van de consument worden beïnvloed door een gebrek aan informatie, of omdat hij moeilijk informatie vindt over diensten die andere marktpartijen aanbieden. Dat remt de ontwikkeling af van nieuwe oplossingen die externe partijen (uit onder meer de juridische wereld) kunnen leveren. Meer transparantie over de verschillende marktspelers zou dan ook een grotere mededinging mogelijk maken, in het voordeel van de consument.

 

Voor het notariaat lijkt het ondernemingsrisico, onder meer door de sterke reglementering, vaak lager te liggen dan voor andere intellectuele beroepen in minder gereguleerde markten.

Een zeer winstgevende sector

De rendabiliteit van het notarisambt (16,0 %) blijkt hoger te liggen dan die van een aantal andere intellectuele beroepen met economische inslag, zoals boekhouders, gerechtsdeurwaarders, advocaten, landmeters en architecten. Het verschil met boekhouders en boekhouders-fiscalisten (15,0 %), deurwaarders (14,9 %) en advocaten (14,0 %) is minder groot als met landmeters (11,2 %), bouwarchitecten (9,8 %), expert-boekhouders en belastingconsulenten (8,8 %), ingenieurs en technisch adviseurs, exclusief landmeters (7,1 %) en bedrijfsrevisoren (6,3 %).

Contactinformatie

Contactpersonen
Adres

Vooruitgangstraat 50
1210 Brussel