Het Prijzenobservatorium van de FOD Economie analyseerde de werking van de markt voor uitvaartdiensten. De studie toont vier knelpunten: prijzen en aanbiedingen zijn moeilijk te vergelijken, sommige marktpraktijken zijn ongepast en de sector raakt steeds meer geconcentreerd en de regelgeving is complex.
Bij een overlijden moeten nabestaanden in een emotioneel bijzonder moeilijke periode belangrijke beslissingen nemen over de uitvaart. Ze hebben weinig tijd en houvast om de prijzen te begrijpen en offertes van uitvaartondernemers met elkaar te vergelijken.
Net daarom is transparantie over prijzen en diensten essentieel. Uit de analyse van het Prijzenobservatorium van de FOD Economie blijkt echter dat verschillende knelpunten het inzicht in de kosten en de vergelijking van offertes bemoeilijken.
De totale kostprijs van een uitvaart hangt af van verschillende factoren. Sommige diensten zijn verplicht: de uitvaartondernemer legt de overledene in de kist, levert een kist die aan de voorschriften voldoet en vervoert de overledene. Andere diensten zijn optioneel en geven families de mogelijkheid om de uitvaart persoonlijk in te vullen. Die extra diensten kunnen de eindfactuur aanzienlijk verhogen.
Daar komen nog belastingen en heffingen van de overheid bij. Ook de keuze tussen een begrafenis en een crematie beïnvloedt de totale kostprijs.
Door de veelheid aan diensten, betrokken partijen en tarieven is het voor nabestaanden niet eenvoudig om te begrijpen waarvoor ze precies betalen.
De studie stelt vooral een gebrek aan transparantie vast bij de prijsvermelding en de omschrijving van diensten. Sommige uitvaartondernemers bieden weinig gedetailleerde pakketten aan, waardoor niet altijd duidelijk is welke diensten inbegrepen zijn en hoeveel ze afzonderlijk kosten. Bovendien presenteren ze hun tarieven zelden volgens eenzelfde structuur. Ook voldoen bestelbonnen vaak niet aan de geldende voorschriften.
Daarnaast verschillen de gemeentelijke tarieven en heffingen sterk. De informatie daarover is niet altijd gemakkelijk terug te vinden waardoor nabestaanden moeilijk zicht krijgen op de volledige kostprijs van een uitvaart.
De studie brengt ook praktijken en marktontwikkelingen aan het licht die de keuzevrijheid van families beperken.
Zo zijn er soms expliciete of stilzwijgende afspraken tussen uitvaartondernemers en ziekenhuizen, woonzorgcentra of crematoria. Ook het afnemende aantal openbare mortuaria verdient aandacht.
Daarnaast neemt de concentratie in de sector toe en groeit de verticale integratie, onder meer via uitvaartverzekeringen. Die ontwikkelingen kunnen ertoe leiden dat families in bepaalde situaties minder vrijheid hebben om zelf een uitvaartondernemer te kiezen.
Een bijkomend aandachtspunt is het ontbreken van een bindend disciplinair kader en van duidelijk omschreven beroepsmechanismen waarop consumenten een beroep kunnen doen. Sommige buurlanden, zoals Frankrijk, beschikken wel over specifieke regelgevingsmechanismen. Daar bestaat onder meer een systeem voor de administratieve erkenning van uitvaartondernemers.
De vergrijzing zal de uitvaartsector de komende jaren beïnvloeden. Op middellange termijn zal het stijgende aantal overlijdens naar verwachting de druk op de capaciteit en infrastructuur van de sector vergroten.
De markt blijft hoofdzakelijk lokaal en bestaat grotendeels uit kleine en middelgrote ondernemingen. Tegelijkertijd neemt de concentratie toe, vooral onder impuls van enkele grote groepen die nationaal actief zijn. De twee grootste spelers, DELA en SERENI, vertegenwoordigen samen ongeveer een vijfde van de Belgische markt.
Op het vlak van winstgevendheid is het beeld minder gunstig. In 2024 bedroeg de gemiddelde bedrijfsmarge van DELA en SERENI samen -1,99 %, tegenover 8,46 % voor de rest van de sector.
De negatieve marge van die twee groepen hangt onder meer samen met omvangrijke investeringen die typisch zijn voor ondernemingen in een groeifase. Over de hele sector bekeken, daalde de gemiddelde winstgevendheid tussen 2021 en 2024.
De vastgestelde knelpunten en het feit dat uitvaartactiviteiten de gewestgrenzen overschrijden, maken een meer samenhangend regelgevingskader wenselijk.
In 2026 werden initiatieven gelanceerd om de harmonisatie te bevorderen en de kwaliteit van de regelgeving te verbeteren. Daarbij gaat het onder meer om gemeenschappelijke richtlijnen en een grondige hervorming van de Vlaamse regelgeving.